FEP i ZUS ZSWA



Pytanie: Co to jest deklaracja ZUS ZSWA?

Deklaracja ZUS ZSWA jest to zgłoszenie / korekta danych o pracy pracowników w szczególnych warunkach, lub o szczególnym charakterze

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008r. Nr 237, poz. 1656) nałożyła na płatników składek obowiązek prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, czyli na Fundusz Emerytur Pomostowych.

- Ustawa jest z 2008 roku. Z jakiego powodu temat jest szczególnie ważny akurat teraz, czyli na początku 2011 roku?

Temat jest aktualny z tego powodu, że pierwsze zgłoszenie danych o pracy pracowników w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, płatnik składek przekaże do Zakładu za 2010 rok, w terminie do dnia 31 marca 2011 roku.

- W moim zakładzie w roku 2010 nie miałem pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Miałem ich jednak w roku 2009. Czy ich też muszę zgłaszać?

Tak, muszą być oni zgłoszeni na formularzu ZUS ZSWA za 2010 rok, nawet jeśli w roku 2010 nie było pracowników spełniających warunki zgłoszenia.

- Od kiedy muszę opłacać składki na FEP?

Obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) wchodzi od 1 stycznia 2010 r. Oznacza to, że pierwszą składkę zapłacimy od wynagrodzeń wypłaconych w styczniu 2010 r. - w lutym 2010 r.

- W jakiej wysokości mam opłacać składkę na FEP?

Stopa składki na FEP wynosi 1,5 % podstawy wymiaru, czyli podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, przy czym stosuje się tutaj roczne ograniczenie podstawy wymiaru takie, jak przy składkach na ubezpieczenia społeczne.

- Czy mogę liczyć na refinansowanie składki na FEP?

Nie. Składka na FEP jest finansowana w całości przez płatnika składek, czyli przez pracodawcę.

- Jakie warunki musi spełnić pracownik, aby nastąpił obowiązek płacenia za niego składki na FEP?

Składkę płacimy od wynagrodzeń pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki:

  • urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
  • wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3.

Prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

- Pracownik został zatrudniony w maju, a pracę w szczególnych warunkach rozpoczął w sierpniu. Od kiedy mam ewidencjonować i opłacać składki na FEP?

Obowiązek opłacania składek na FEP za pracownika powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac. Zatem nie są to dni nawiązania lub ustania stosunku pracy.

- Dowiedziałem się że, pracodawca oprócz zgłoszenia pracowników ma obowiązek, w dodatkowy sposób raportować ilość osób zatrudnionych w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Jak mam to zrobić?

Informacje dotyczące liczby stanowisk pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, płatnicy składek zobowiązani są do przekazywania do ZUS w deklaracji rozliczeniowej (ZUS DRA).

- Czy deklarację ZUS ZSWA mogę wysłać elektronicznie?

Tak, o ile pozostałe deklaracje płatnik wysyła elektronicznie. Zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i korygujące zgłoszenie przekazuje się w takiej samej formie, jaka obowiązuje płatnika składek w odniesieniu do innych dokumentów zgłoszeniowych ubezpieczonego.

- W jaki sposób mam rozliczać składki wpłacone na FEP?

Składkę na FEP płatnik składek rozlicza w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA i opłaca ją w terminie zapłaty składek ZUS. W deklaracji trzeba przekazać m.in. kod pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

- Pracownik złożył wniosek o przyznanie emerytury pomostowej. Ile mam czasu na zgłoszenie tego faktu do ZUS?

W przypadku wystąpienia pracownika z wnioskiem o przyznanie emerytury pomostowej, zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w danym roku kalendarzowym, płatnik składek przekazuje do ZUS w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia wniosku.

- Czy składki na FEP stanowią koszt uzyskania przychodu?

Nie wprowadzono szczególnych regulacji PIT czy CIT odnoszących się do kosztów uzyskania przychodów w zakresie składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Oznacza to, że składki te bez żadnych ograniczeń stanowią koszt uzyskania przychodu na zasadach ogólnych.

- Jak długo muszę przechowywać kopie dokumentów ZUS ZSWA?

Kopie zgłoszenia danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz korygującego zgłoszenia płatnik składek zobowiązany jest przechowywać przez okres 5 lat od dnia ich przekazania do Zakładu, w formie dokumentu pisemnego lub elektronicznego.

- Skąd mogę pobrać formularz deklaracji ZUS ZSWA?

Formularze deklaracji dostępne są na stronach internetowych ZUS. Poniżej zamieszczamy linki w dwóch wersjach:

Formularz deklaracji ZUS ZSWA w formacie PDF - do pobrania.

Formularz deklaracji ZUS ZSWA w wersji on-line - do wypełnienia i wydrukowania.

- Posiadam moduł Płace i Kadry Systemu Comarch OPTIMA. Czy program pomoże mi przygotować odpowiednie deklaracje uwzględniając pracowników pracujących w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze?

Tak. System Comarch OPTIMA już od wersji 17.0.1 obsługuje rejestrowanie okresów pracy w warunkach szczególnych, natomiast od wersji 17.6.1 jest przygotowany do generowania deklaracji ZUS ZSWA. System posiada odpowiednie pola konfiguracyjne, oraz wskaźniki importowane z serwerów Comarch. Podstawowym warunkiem niezbędnym do generowania deklaracji, jest naniesienie informacji na karcie pracownika, o zakwalifikowania jego pracy do warunków szczególnych. Należy w tym celu wejść na listę pracowników (Kadry/Płace - Kadry), wejść do karty pracownika, przejść do zakładki Szczegółowe, i w sekcji Ubezpieczenie, wybrać z listy odpowiedni kod. Należy także podać zakres dat obowiązywania szczególnych warunków lub charakteru. W przypadku kiedy nie znamy daty końcowej, pole DO pozostawiamy puste.

Uwaga: wprowadzanie informacji o okresach szczególnych warunków lub charakteru, należy dokonywać poprzez aktualizację zapisu karty pracownika!


- Gdzie w OPTIMIE znajdę deklaracje ZUS ZSWA?

W programie Comarch OPT!MA, deklaracja ZUS ZSWA dostępna jest z dwóch poziomów:

  • Kadry/Płace > Deklaracje > Deklaracje roczne ZSWA – naliczenie deklaracji z tego poziomu dla wszystkich pracowników za wskazany rok,
  • Kadry/Płace > Kadry – Deklaracje zgłoszeniowe ZUS – naliczenie deklaracji z tego poziomu skutkuje uwzględnieniem tylko wybranego pracownika.


- Gdzie mogę uzyskać listę prac kwalifikujących się jako prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze?

Pełną listę prezentujemy poniżej.

Wykaz prac w szczególnych warunkach:

  1. Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.
  2. Prace udostępniające lub eksploatacyjne związane z urabianiem minerałów skalnych.
  3. Prace pod ziemią bezpośrednio przy drążeniu tuneli w górotworze.
  4. Prace bezpośrednio przy zalewaniu form odlewniczych, transportowaniu naczyń odlewniczych z płynnym, rozgrzanym materiałem (żeliwo, staliwo, metale nieżelazne i ich stopy).
  5. Prace bezpośrednio przy ręcznej obróbce wykańczającej odlewy: usuwanie elementów układu wlewowego, ścinanie, szlifowanie powierzchni odlewów oraz ich malowanie na gorąco.
  6. Prace bezpośrednio przy obsłudze wielkich pieców oraz pieców stalowniczych lub odlewniczych.
  7. Prace murarskie bezpośrednio w piecach hutniczych, odlewniczych, bateriach koksowniczych oraz w piecach do produkcji materiałów ceramicznych.
  8. Prace bezpośrednio przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła.
  9. Prace bezpośrednio przy kuciu ręcznym w kuźniach.
  10. Prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych.
  11. Prace bezpośrednio przy obsłudze ciągów walcowniczych: przygotowanie, dozorowanie pracy walców lub samotoków, ingerencja przy wypadaniu i zaklinowaniu materiałów.
  12. Prace przy obsłudze dźwignic bezpośrednio przy wytapianiu surówki, stopów żelaza lub metali nieżelaznych.
  13. Prace bezpośrednio przy produkcji koksu w bateriach koksowniczych.
  14. Prace bezpośrednio przy wypychaniu koksu z baterii koksowniczych, gaszeniu lub sortowaniu koksu.
  15. Prace bezpośrednio przy produkcji materiałów formierskich lub izolacyjnoegzotermicznych używanych w odlewnictwie i hutnictwie.
  16. Prace bezpośrednio przy ręcznym załadunku lub wyładunku pieców komorowych wyrobami ogniotrwałymi.
  17. Prace bezpośrednio przy ręcznym załadunku lub rozładunku gorących wyrobów ceramicznych.
  18. Prace bezpośrednio przy formowaniu wyrobów ogniotrwałych wielkogabarytowych przy użyciu ręcznych narzędzi wibracyjnych.
  19. Prace przy ręcznym formowaniu, odlewaniu, czyszczeniu lub szkliwieniu wyrobów ceramicznych.
  20. Prace nurka lub kesoniarza, prace w komorach hiperbarycznych.
  21. Prace fizyczne ciężkie bezpośrednio przy przeładunku w ładowniach statku.
  22. Prace rybaków morskich.
  23. Prace na statkach żeglugi morskiej.
  24. Prace na morskich platformach wiertniczych.
  25. Prace w powietrzu wykonywane na statkach powietrznych przez personel pokładowy.
  26. Prace bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej lub gazu ziemnego.
  27. Prace bezpośrednio przy obróbce odwiertów w górnictwie otworowym: ropy naftowej lub gazu ziemnego.
  28. Prace bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze, z utrudnioną wentylacją (podwójne dna statków, zbiorniki, rury itp.).
  29. Prace bezpośrednio przy malowaniu, nitowaniu lub montowaniu elementów wyposażenia w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją (podwójne dna statków, zbiorniki, rury itp.).
  30. Prace wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturze po substancjach niebezpiecznych.
  31. Prace przy ręcznym układaniu na gorąco nawierzchni z mieszanek mineralno-bitumicznych.
  32. Prace bezpośrednio przy przetwórstwie materiałów zawierających azbest lub prace rozbiórkowe związane z ich usuwaniem.
  33. Prace garbarskie bezpośrednio przy obróbce mokrych skór.
  34. Prace bezpośrednio przy zrywce lub ręcznej ścince drzew przenośną pilarką z piłą łańcuchową.
  35. Prace w pomieszczeniach o narzuconej technologią temperaturze powietrza poniżej 0 °C.
  36. Prace fizyczne ciężkie w podziemnych kanałach ściekowych.
  37. Prace tancerzy zawodowych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
  38. Prace przy wywozie nieczystości stałych i płynnych oraz prace na wysypiskach i wylewiskach nieczystości związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
  39. Prace przy kuciu ręcznym w kuźniach przemysłowych oraz obsłudze młotów mechanicznych.
  40. Prace przy produkcji węglików spiekanych, elektrod, rud i walczaków oraz żelazostopów.


Wykaz prac w szczególnym charakterze:

  1. Prace pilotów statków powietrznych (pilot, instruktor).
  2. Prace kontrolerów ruchu lotniczego.
  3. Prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.
  4. Prace nawigatorów na statkach morskich oraz pilotów morskich.
  5. Prace maszynistów pojazdów trakcyjnych (maszynista pojazdów trakcyjnych, maszynista instruktor, maszynista zakładowy, maszynista wieloczynnościowych i ciężkich maszyn do kolejowych robót budowlanych i kolejowej sieci trakcyjnej, kierowca lokomotywy spalinowej o mocy do 300 KM, pomocnik maszynisty pojazdów trakcyjnych) i kierowników pociągów.
  6. Prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru bezpośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra).
  7. Prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei.
  8. Prace kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie publicznym.
  9. Prace kierowców pojazdów uprzywilejowanych.
  10. Prace kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne wymagające oznakowania pojazdu tablicą ostrzegawczą barwy pomarańczowej, zgodnie z przepisami Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r.
  11. Prace operatorów reaktorów jądrowych.
  12. Prace operatorów żurawi wieżowych, do obsługi których są wymagane uprawnienia kategorii IŻ lub równorzędne oraz dźwignic portowych lub stoczniowych.
  13. Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.
  14. Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.
  15. Prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu.
  16. Prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną.
  17. Prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem.
  18. Prace członków zespołów ratownictwa medycznego.
  19. Prace członków zawodowych ekip ratownictwa (chemicznego, górskiego, morskiego, górnictwa otworowego).
  20. Prace pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, uczestniczących bezpośrednio w akcjach ratowniczych.
  21. Prace nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, ośrodkach szkolno-wychowawczych, schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich.
  22. Prace personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
  23. Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
  24. Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.